Το πένθος είναι η φυσιολογική αντίδραση μετά από μια απώλεια. Τα συναισθήματα που βιώνουμε μετά από μια σημαντική απώλεια είναι η θλίψη, ο θυμός, οι ενοχές και ο φόβος. Τα στάδια του πένθους μετά από μια απώλεια, που όμως δεν είναι απαραίτητο ότι περνούν όλοι οι άνθρωποι, είναι η άρνηση, ο θυμός, η διαπραγμάτευση, η θλίψη και η αποδοχή. Η πιο οδυνηρή μορφή του πένθους βιώνεται μετά από το θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου. Άλλες απώλειες που οδηγούν στο πένθος καθιστούν ο χωρισμός, η αρρώστια, η απώλεια εργασίας, η αποβολή καθώς και καθετί σημαντικό που ένας άνθρωπος αισθάνεται ότι χάνει από την καθημερινότητα του μέχρι τώρα.

Ο ψυχικός πόνος που προκαλεί ένα πένθος εξελίσσεται σε πέντε στάδια:

1. ‘Aρνηση της πραγματικότητας και απομόνωση. Πρόκειται για έναν μηχανισμό άμυνας που μας επιτρέπει να μειώσουμε την έντονη αρχική φάση του πόνου. Είναι μία προσωρινή ψυχολογική αντίδραση.

2. Θυμός. Όταν η άρνηση της αλήθειας αρχίζει να υποχωρεί, η πραγματικότητα και ο πόνος που κουβαλάει μαζί της επιστρέφουν. Αλλά δεν βρίσκουν τον άνθρωπο έτοιμο να τον αποδεχθεί. Σε αυτό το σημείο κάνει την εμφάνισή του ο θυμός – ένας θυμός ο οποίος ενδέχεται να στραφεί ακόμα και προς αυτόν που προκάλεσε τον ψυχικό πόνο, για να επιφέρει έτσι ως αντίδραση, τις ενοχές.

3. Ενοχές. Οι ενοχές καταλαμβάνουν το άτομο κυρίως στην τρίτη φάση του πόνου. Ο πάσχων αρχίζει να αναρωτιέται τι θα μπορούσε να είχε κάνει για να αποτρέψει την απώλεια του αγαπημένου του προσώπου – και συνήθως βρίσκει χίλια-δυο λάθη ή ελλείψεις σε όσα έκανε, με συνέπεια να τον πνίγουν οι τύψεις.

4. Κατάθλιψη. Στον πόνο του πένθους αναπτύσσονται δύο ειδών κατάθλιψης. Η πρώτη είναι επιφανειακή και συνδέεται με τις πρακτικές συνέπειες που επιφέρει το πένθος, ενώ η δεύτερη είναι βαθύτερη και μπορεί να εξελιχθεί σε κανονική παθολογική κατάθλιψη. Η διάρκεια αυτού του τέταρτου σταδίου κυμαίνεται από μερικές εβδομάδες μέχρι ένα εξάμηνο. Τα συνήθη συμπτώματα είναι καταθλιπτική διάθεση, αίσθημα θλίψης, ανορεξία, κρίσεις κλάματος, νευρικότητα και μειωμένη ικανότητα νοητικής συγκέντρωσης. Η πλειονότητα των πασχόντων, έχουν σε αυτό το στάδιο την αίσθηση ότι ο νεκρός είναι ακόμη κατά κάποιο τρόπο εν ζωή.

5. Αποδοχή. Μετά την καταθλιπτική φάση τα συμπτώματα αρχίζουν να υποχωρούν και ο πάσχων τείνει να επιστρέψει στην φυσιολογική του κατάσταση. Η διάρκεια της αποδοχής διαφέρει σημαντικά από άτομο σε άτομο και δεν κατορθώνουν όλοι να την προσεγγίσουν. Αντιμετώπιση της θλίψης Κατ’ αρχήν δεν πρέπει κανείς να καταπιέζει υπερβολικά τα συναισθήματα που νοιώθει, αλλά να αφήνει ελεύθερη την εκτόνωσή τους, ακόμη και αν στο πρώτο στάδιο μπορεί να φαίνεται πολύ έντονη. Καλό είναι να αποφεύγεται η απομόνωση και να αναζητηθεί η συμπαράσταση συγγενών και φίλων. Η αναζήτηση ψυχολογικής στήριξης από ειδικό είναι αναγκαία μόνο σε ειδικές περιπτώσεις, όπου το διαδοχικό πέρασμα από τα προαναφερθέντα στάδια του πόνου παρουσιάζει αγκυλώσεις. Φαρμακευτική αγωγή Η λήψη αντικαταθλιπτικών φαρμάκων μπορεί να αποβεί επιζήμια στις πρώτες φάσεις του ψυχικού πόνου, διότι μπορεί να παρεμποδίσει την φυσιολογική ανάρρωση από το πένθος. Εάν τις πρώτες νύχτες παρατηρηθεί δυσκολία στον ύπνο, μπορεί να ζητηθεί από τον γιατρό η χορήγηση ηρεμιστικών φαρμάκων, αλλά για περιορισμένο χρονικό διάστημα. Εάν ο καιρός περνάει και ο πάσχων αδυνατεί να συνέλθει ή να περάσει από το ένα στάδιο του πένθους στο επόμενο, καλό είναι να ζητηθεί η βοήθεια του ιατρού, ο οποίος θα κρίνει αν χρειάζεται παραπομπή σε έναν ειδικό.

  • Είναι απαραίτητο να εκφράσετε τα συναισθήματα σας μετά από την απώλεια ώστε να επέλθει η αποδοχή του γεγονότος. Να εκφράσετε τον πόνο της απώλειας όποτε και για όσο εσείς νιώθετε ότι το έχετε ανάγκη. Η αποφυγή των δυσάρεστων συναισθημάτων πιθανόν να παρατείνει το πένθος και να οδηγήσει σε ψυχικές ή σωματικές επιπλοκές. Κανείς δεν μπορεί να σας πει πότε ‘πρέπει’ να ξεπεράσετε το γεγονός.
  • Είναι φυσιολογικό να παρουσιάζονται διακυμάνσεις στα συναισθήματα σας. Η λύπη, ο θυμός αλλά και η χαρά συνήθως εναλλάσσονται όταν ένας άνθρωπος πενθεί.
  • Οι σημαντικές ημερομηνίες που αφορούν την απώλεια είναι συνήθως συναισθηματικά φορτισμένες. Προετοιμάστε τον εαυτό σας και τους ανθρώπους γύρω σας για τον τρόπο που νιώθετε ότι θέλετε να περάσετε αυτές τις ημέρες.
  • Ένας ειδικός μπορεί να σας υποστηρίξει στη διαχείριση των έντονων συναισθημάτων του πένθους μετά από την απώλεια.